Stenogram a zasady odwzorowywania przebiegu rozmowy

W trakcie przepisywania rozmowy z pliku audio szybko okazuje się, że najwięcej trudności nie wynika z samego pisania, lecz z konieczności właściwego odczytania tego, co naprawdę zostało powiedziane. Nagranie może zawierać dłuższe przerwy, zmiany tematu, poprawianie własnych wypowiedzi albo fragmenty wypowiadane bardzo cicho. Transkrypcja nagrań wymaga więc jednoczesnego słuchania i zapisywania informacji w sposób uporządkowany.

Przy łatwych rozmowach wystarcza zwykle rozpoznanie kolejnych wypowiedzi, natomiast przy bardziej złożonym materiale dochodzi identyfikacja osób, zarządzanie kolejności oraz zaznaczanie miejsc, których nie można jednoznacznie odczytać. Istotne jest także rozróżnienie pomiędzy zapisem dosłownym a tekstem po redakcji. W pierwszym przypadku pozostawia się naturalne cechy mowy, tj. powtórzenia czy niedokończone zdania. W drugim można ograniczyć elementy utrudniające lekturę, natomiast każda ingerencja w treść powinna mieć dany cel i nie może prowadzić do zmiany znaczenia wypowiedzi.

Duże znaczenie ma jakość samego nagrania. Plik zarejestrowany w cichym pomieszczeniu daje zupełnie inne sposobów niż materiał pochodzący z miejsca, w którym słychać ruch uliczny, pracujące urządzenia albo kilka rozmów prowadzonych jednocześnie. Problematyczne bywają także nagrania z telefonu, gdy urządzenie znajduje się daleko od osoby mówiącej. W takich ustaleniach pojedyncze słowa mogą być skomplikowane do rozpoznania, a próba odtworzenia ich wyłącznie na bazie kontekstu prowadzi do ryzyka błędu. W praktyce nie gorzej pozostawić oznaczenie niezrozumiałego fragmentu niż wpisać frazę, które tylko wydaje się prawdopodobne. Przy dłuższych materiałach przydaje się także oznaczanie czasu nagrania. Umożliwia ono bardzo szybko wrócić do konkretnej wypowiedzi i porównać zapis z oryginalnym plikiem. Ma to znaczenie w szczególności wówczas, gdy dokument będzie analizowany przez osoby, które nie uczestniczyły w rozmowie.

W materiałach związanych z postępowaniem prawnym sposób opracowania zapisu może posiadać dodatkowe znaczenie. Transkrypcja do sądu powinna przedstawiać treść nagrania w sposób czytelny, niemniej jednak bez swobodnego interpretowania wypowiedzi uczestników. Nie należy poprawiać sensu zdania wyłącznie dlatego, że rozmówca użył błędnej formy językowej lub przerwał wypowiedź w połowie (zobacz więcej:transkrypcje cennik). Jeżeli na nagraniu występuje kilka osób, niezbędne jest konsekwentne oznaczanie ich wypowiedzi. Jeszcze trudniejsza sytuacja pojawia się przy mówieniu jednoczesnym, ponieważ wówczas nie zawsze da się ustalić pełną tekst obu wypowiedzi. W takiej okoliczności warto zaznaczyć nakładanie się głosów, zamiast zbudować pozornie kompletny zapis. Znaczenie mogą posiadać także dłuższe pauzy, śmiech, podniesiony głos czy odgłosy wskazujące na reakcję uczestników, jeżeli są wyraźnie słyszalne i istotne dla przebiegu rozmowy.

W współzależności od celu dokumentu wykorzystuje się różnorodne sposoby przedstawiania materiału. Stenogram może być przygotowany w formie bardzo zbliżonej do rzeczywistego przebiegu rozmowy, z zachowaniem kolejności wypowiedzi i charakterystycznych elementów mowy. Przy innych zastosowaniach treść może zostać uporządkowany tak, aby łatwiej było znaleźć dokładnie określone informacje, bez zmieniania ich znaczenia. W obu przypadkach ważna pozostaje konsekwencja przy stosowaniu oznaczeń a także dokładne sprawdzanie nazwisk, dat, liczb i nazw własnych. To właśnie takie szczegóły są podatne na pomyłki, w szczególności gdy dźwięk jest niewyraźny albo rozmówca posługuje się mało znanym określeniem. Przy pracy z nagraniem warto też pamiętać, że tekst nie oddaje wszystkich cech komunikacji ustnej. Nie każdą intonację czy emocję można niedwuznacznie opisać, dlatego zapis powinien oddzielać to, co de fakto wynika z nagrania, od interpretacji osoby przygotowującej dokument.

Warto sprawdzić: transkrypcja nagrań.